in , , ,

Uzay Yörüngesinde Yaşamak

Yörüngede Yaşam

Dünya çevresindeki bir yörüngede yaşayan astronotların karşılaşacakları sorunların çoğu, bu ortamda yerçekimi olmamasından kaynak­lanır. Yeryüzündeyken hiç farkında bile ol­madan kolayca yapılan birçok eylem, örneğin yürümek, yemek, içmek, uyumak, yerçekim­siz yörüngede beklenmedik sorunlar yaratır. Astronotlar kabinin boşlu­ğunda yüzerek dolaşmak zorunda kalır ve bir yöne ilerlemek için duvarlara tutunarak vü­cutlarını ileri doğru iterler. Bir masaya otura­rak yemek yemeleri olanaksızdır, çünkü ma­sa, sandalyeler, tabaklar, yiyecekler, kısacası her şey kayarak dört bir yana dağılır. Bu yüzden uzay istasyonundaki her şey sıkıca bir yere bağlanmıştır. Yiyecek paketleri, konser­ve kutuları, tepsi ve çatallar da mıknatısla ya da yapışkan bantlarla bir yere tutturulur. Aracın içinde kırıntı yapacak yiyecekler ye­mek yasaktır, çünkü boşlukta yüzerek dağılan kırıntılar her yere girer. Astronotların bir bardaktan su ya da içki içmesi de olanaksız­dır; yerçekimi sıfır olduğunda sıvılar bulun­dukları kaptan dışarı akamaz. Bu yüzden içeceklerini özel şırıngalarla ağızlarına püs­kürtürler. Genellikle suyu uçurulmuş (kon­santre) yiyecekler bulundurulduğundan, bu toz halindeki kuru besinleri yemeden önce özel torbalarının içine su şırınga etmek gerekir. Astronotlar uyuyacakları zaman uzay kabini­nin duvarlarına tutturulmuş uyku tulumlarına girer ve fermuarını çekerek kendilerini gü­venceye alırlar.
Yer çekiminin yokluğu insan vücudunu, özellikle vücut sıvılarını çok etkiler. Yolcu­luğun ilk birkaç gününde, vücut bu yeni ortama uyum sağlayıncaya kadar astronotla­rın çoğundauzay çarpması” görülür. Uzayda haftalarca kalanlarda bu alışılmadık ortamın etkileri çok daha ağırdır. Örneğin kemiklerde kalsiyum kaybı olur, yer çekimine karşı koy­maya alışmış olan kaslar hızla zayıflamaya başlar. Kalsiyum kaybının nedeni henüz bilin­miyor, ama besinlerle ve mineral haplarıyla bu eksiklik giderilebilir. Kas zayıflamasını önlemek için de, astronotların antrenman bisikleti ve yürüyen bant üzerinde düzenli olarak egzersiz yapmaları gerekir.
Yerçekimsiz bir ortamda vücut temizliği de başlıbaşına bir sorundur. Astronotlar yıkan­maya niyetlenseler bütün kabinin içi bir anda su damlacıklarıyla dolar. Bu yüzden uzayda kısa süre kalacak olan astronotların yapacağı tek şey vücutlarını ıslak bir havluyla ovarak temizlemektir. Uzun süre Salyut‘ta yaşayan kozmonotlar ise duş lüksünün keyfini çıka­rırlar.
Astronotların uzay aracının içinde yaşaya­bilmesini sağlayan “yaşam destek sistemidir“. Bu sistem astronotların soluyacağı havayı verir, çıkan karbon dioksiti emer, ayrıca kabinin içindeki sıcaklık, nem ve basıncı uygun düzeyde tutar. Astronotlar zaman za­man uzayda çalışmak için uzay aracının dışına çıkmak zorunda kalırlar. O zaman özel bir uzay giysisi giyerek soluyacakları havayı da yanlarında taşımaları gerekir.
Uzay giysisi birkaç kattan oluşan kalın bir giysidir. En içte suyla soğutulan bir astar, onun üstünde basınçlı bir giysi, en dışta da astronotu tehlikeli ışınımlardan ve uzaydaki parçacık sağanaklarından koruyan başlıklı bir yalıtım giysisi bulunur. Astronot, soluyacağı havayı ve giysisinde dolaşan soğutma suyunu göbek bağı denen esnek bir boruyla uzay aracındaki ana yaşam destek sisteminden alır. Bazı uzay giysilerinde bu bağlantıya gerek kalmaz; çünkü giyside ayrı bir yaşam destek sistemi vardır. Örneğin uzay mekiklerinde bu tür giysiler kullanılır.
Uzay mekiğinin astronotları, çeşitli yönlere ateşlenebilen gaz jetleriyle donatılmış insanlı manevre modülleri sayesinde uzayda serbest­çe dolaşabilirler. Bugün yörüngedeki uyduları onarmak için kullanılan bu modülleri belki gelecekte uzay limanlarında çalışan astronot­lar kullanacaktır.

Değerlendirmek ister misiniz?

0 points
Upvote Downvote

Yorumlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Loading…

0

Yorumlar

0 Yorumlar

Astronotların Seçimi ve Eğitilme süreci

Yabani Köpeklerin Tarihi