Şiir Türü; Koşma

koşma, halk şiirinde mani ile birlikte iki ana biçimden biridir. Âşık edebiyatımızda en yaygın şiir türü olarak koşma örnekleri 16. yüzyıldan beri vardır. Bununla birlikte koşma ya da benzeri şiirlerin daha önceki yüzyıllarda da söylenmiş olduğu sanılmaktadır.
koşma, hece ölçüsünün İlli kalıbıyla 6+5 ya da 4+4+3 duraklı olarak söylenir. 4 dizeli 3-5 dörtlükten (bent) oluşur. 10 dörtlüğe kadar olanları vardır. Birinci dörtlükte 1. ile 3. dize, 2. ile 4. dize uyaklıdır (a-b-a-b). Sonraki dörtlüklerde ilk üç dize kendi arasın­da, 4. dize ilk dörtlüğün son dizesiyle uyaklı­dır (c-c-c-b). İlk dörtlüğün 1. ve 3. dizeleri uyaksız da olabilir. Dizeleri yedili (4+3) ve sekizli (4+4) kalıpla oluşan koşmalar da vardır.
Aşk, kavuşma, ayrılık, acı, acıma, üzüntü, doğa sevgisi, yazgıdan ya da yaşamdan yakın­ma gibi konuların işlendiği koşmalar kimi zaman özel bir ezgiyle de okunur. Bu tür koşmalar yöreye ve özelliğine göre Ankara koşması, Kerem, Kesik Kerem, topal koşma, bülbül koşması gibi adlar alırlar. koşmalar, biçim yönünden de değişik özellikler gösterir. Alışılmış biçimdeki koşmalara “düz koşma” denir. İlk dörtlüğün 2. ve 4. dizesi öteki dörtlüklerde kavuştak (nakarat) olan koşma­ya “koşma-şarkı”; uyakları cinaslı olan koş­maya “tecnis”; ilk dörtlüğünün 2. ve 4., öteki dörtlüklerinin yalnızca 4. dizelerine “ziyade” denen bir dize eklemekle oluşan koşmaya “ayaklı koşma“; dizelerinde iç uyak bulunan koşmaya “musammat koşma“; dörtlüklerin 4. dizesini uyak sözcüğünün bir sonraki dörtlü­ğün ilk dizesinin başında yinelenmesiyle olu­şan koşmaya “zincirleme koşma” denir. Kar­şılıklı konuşma biçiminde söylenmiş koşmalar da vardır. “Dedim-dedili” koşma diye adlan­dırılan bu koşmalar genellikle bir dize soru, bir dize cevap olarak düzenlenir. Aynı dize içinde soru ve cevabın yer aldığı koşmalar da vardır.
koşma, âşık edebiyatında konusuna göre adlandırılan güzelleme, yergi, koçaklama ve ağıt türlerinde de şiir biçimi olarak kullanıl­mıştır. Karacaoğlan’ın koşmalarının çoğu gü­zellemeye; yiğitliğin, başkaldırmanın ve mey­dan okumanın konu edildiği koçaklamaya en güzel örnek olarak da Köroğlu ve Dadaloğlu’ nun koşmaları gösterilebilir.
Divan edebiyatında gazelin tuttuğu yeri halk edebiyatında koşma tutar. İlk dönemler­de tekke şiirinde de koşma türünde örnekler veren halk şairleri vardır.

Değerlendirmek ister misiniz?

0 points
Upvote Downvote

Dünya’nın En güzel Adası – Azor Adaları

Türk Edebiyatı Yazarı Nurullah Ataç