Mustafa Kemal Atatürk ve Cumhuriyet

Cumhuriyete Doğru
Mudanya Ateşkes Antlaşması‘nın imzalan­masından sonra Lozan barış görüşmelerinin ön hazırlıklarına başlandı. Bu sırada İtilaf Devletleri 27 Ekim’de verdikleri bir notayla barış görüşmelerine Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümetiyle birlikte İstanbul hükü­metinin de katılması için çağrıda bulundular. Amaçları, görüşmelerde Türk tarafını böle­rek güçsüzleştirmekti. Kurtuluş Savaşı boyun­ca düşmanla işbirliği ederek ulusal mücadele­yi engellemeye çalışan padişah ve onun İstan­bul’daki hükümeti, bunu fırsat bilerek Türki­ye Büyük Millet Meclisi‘ne barış görüşmele­rinde işbirliği önerdi.
Bu durum karşısında Mustafa Kemal, Tür­kiye Büyük Millet Meclisi‘ne saltanat ile hila­fetin ayrılarak saltanatın kaldırılmasını öner­di. Meclisteki konuşmasında Türk ulusunun artık kendi bağımsız devletini kurduğunu, bir daha hiçbir biçimde monarşik yönetimi kabul etmeyeceğini vurguladı. Bu konuşmanın ar­dından saltanatın kaldırılmasına ilişkin yasa 1 Kasım 1922’de Meclis’te oy birliğiyle kabul edilerek saltanata son verildi. Bu yasada ege­menliğin Türk ulusunda olduğu ve bu ege­menliği Türkiye Büyük Millet Meclisi tüzel kişiliğinin devredilemez ve vazgeçilemez bir biçimde temsil ettiği belirleniyordu. Kişi ege­menliğine dayalı İstanbul hükümeti, İstanbul’ un işgal edildiği 16 Mart 1920’den sonra yok sayılıyordu. Halifeliğin Osmanlı Hanedanı’na ait olduğu, bilgi ve karakter bakımından en uygun hanedan üyesinin Türkiye Büyük Mil­let Meclisi tarafından halife seçileceği belirti­liyordu. Son Osmanlı Padişahı VI. Mehmed Vahideddin’in 17 Kasım’da İstanbul’dan kaç­ması üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi er­tesi gün halifeliği ondan alarak yerine Abdülmecid‘i seçti.
Mustafa Kemal halkın saltanatın kaldırıl­masını nasıl karşıladığını gözlemlemek için 13 Ocak 1923’te bir yurt gezisine çıktı. Bu sıra­da, uzun süredir hasta olan annesi Zübeyde Hanım da İzmir’de ölmüş Karşıyaka Mezarlığı‘na gömülmüştü. 27 Ocak günü İzmir’e gi­den Mustafa Kemal annesinin mezarını ziya­ret etti. 29 Ocak’ta ise İzmir’e ilk gelişinde tanıştığı Latife Hanım‘la evlendi. Bu arada, yeni Türk devletinin izleyeceği ekonomik po­litikaları belirlemek için İzmir’de toplanan İktisat Kongresi‘ni 17 Şubat’ta bir konuşmayla açtı.

1 Nisan 1923’te Türkiye Büyük Millet Mec­lisi yeni seçimlerin yapılması kararını aldı. Yapılan seçimlerden sonra 11 Ağustos 1923’te İkinci Türkiye Büyük Millet Meclisi açılarak çalışmalarına başladı; Mustafa Kemal yeni­den Meclis Başkanlığı‘na seçildi.
Meclisin açılmasından hemen önce Mustafa Kemal, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hu­kuk Cemiyeti’nin Halk Fırkası’na dönüşeceği­ni açıklamıştı. Yeni Türk devletinin bu ilk si­yasal partisi 9 Eylül’de resmen kuruldu ve 11 Eylülde Mustafa Kemal genel başkanlığa se­çildi. 6 Ekim 1923’te Şükrü Naili (Gökberk) Paşa komutasındaki birlikler İstanbul’a girdi. Meclisin aldığı bir kararla 13 Ekim 1923’te Ankara, Türk Devleti’nin başkenti ilan edil­di. Bu karara İngiltere, Fransa, İtalya tepki gösterdilerse de Türkiye Büyük Millet Meclisi kararını uygulamaktan caymadı.

Değerlendirmek ister misiniz?

0 points
Upvote Downvote

Mustafa Kemal Atatürk Bağımsızlık Uğraşları

Cumhuriyet’in kurulmasına karşı tepkiler