Güneş Sistemindeki Yüzüklü Gezegen “Satürn”

Güneş Sistemindeki Yüzüklü Gezegen “Satürn”

Güneş çevresinde dolanan dokuz büyük gezegenden Güneş’e uzaklık bakımın­dan altıncı sırada yer alanıdır. Sekendiz ola­rak da adlandırılan bu gezegenin adı, Eski Romalılar’ca tarım tanrısı ve eski tanrıların ilk yöneticisi olarak kabul edilen Saturnus’ tan gelir. Satürn eski astronomi bilginlerince keşfedilen beşinci yıldız olmuş ve Güneş sisteminin en dış gezegeni olarak kabul edil­miştir.

Satürn, Dünya’dan çıplak gözle bakıldığın­da sarımtırak renkli ve yıldızların çoğundan daha parlak bir gökcismi olarak gözükür. Orta çapta bir teleskopla bakıldığında ise, son derece ilginç halka sistemi seçilebilir. Bu halkaları ilk gözlemleyen 1610’da Galileo Galilei oldu, ama bunun gerçek bir halka sistemi olarak kabul edilmesi ancak 1650’lerde Hollandalı astronom Christiaan Huygens’in yaptığı incelemelerden sonra ger­çekleşti. O zamandan günümüze Satürn’ün halkaları gözlemcileri büyülemektedir. 1970’lere kadar, halkaları olan tek gezege­nin Satürn olduğu sanılırdı; ama son zaman­larda uzay araçlanyla yapılan araştırmalar, bu gezegeninki kadar görkemli olmamakla bir­likte, Jüpiter ve Uranüs’ün de böylesi halka­ları olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu halkalar yandan bakıldığında çok zor fark edilir. Satürn, Güneş sisteminde Jüpiter’den son­ra en büyük gezegendir. Kütlesi Dünya’nınki-nin 95 katı kadardır; hacmi ise Dünya’nın hacminin 750 katından daha büyüktür. Sa­türn’ün kutuplan belirgin bir biçimde basık­tır. Bu nedenle de ekvatorunda ölçülen çapı, kutuplannda ölçülen çapından yaklaşık yüzde 12 daha uzundur. Dünya’nınkinin neredeyse 9 Vı katı kadar olan ekvator çapı 120.660 kilometredir. Güneş’e 1.472 milyon km uzak­ta olan Satürn’ün Güneş çevresindeki dola­nım süresi yaklaşık 29 yıldır. Satürn’ün yapısı Jüpiter’inkine çok benzer. Uzmanlar, bu gezegenin çeşitli kayaç türleri ile demirden oluşan bir çekirdeğinin bulundu­ğunu ve bu çekirdeğin ince bir sıvı hidrojen katmanıyla çevrili olduğunu sanmaktadırlar. Ayrıca, bu yapıyı çevreleyen ve temel olarak hidrojen ve helyumdan oluşan binlerce kilo­metre kalınlığında yoğun bir atmosfer bulun­maktadır. Dünya’dan bakıldığında Satürn’ün yüzeyi olarak görülen, bu derin atmosferin bulut kuşaklan ve burgaçlarla belirginleşen en dıştaki yüzeyidir. Jüpiter gibi Satürn’ün de magnetik alanı ve ışınım kuşaklan vardır; ayrıca gezegenin yaydığı enerji, Güneş’ten aldığı enerjiden daha çoktur.

SATÜRN’E İLİŞKİN BİLGİLER

GÜNEŞ’TEN ORTALAMA UZAKLIK: 1.472 milyon km. YIL UZUNLUĞU: 29,46 Dünya yılı. GÜN UZUNLUĞU: 10 saat 39,4 dakika. EKVATORUNDA ÇAPI: 120.660 km. KUTUPLARINDA ÇAPI: 108.000 km. KÜTLE: 95,26 (Dünya = 1).

ÖZGÜL AĞIRLIK: 0,7 (su=1; Satürn suyun üstünde yüzebilir).

DIŞ ATMOSFERİNDE ORTALAMA SICAKLIK: -180°C. UYDU SAYISI: En az 21.

Satürn’ün Halkaları

Satürn’ün ekvator düzleminde, gezegeni ku­şatan yedi ayrı yassı halka vardır. Halkalar çok küçük taneciklerden küçük gezegen iri­liğine kadar değişen boyutlardaki toz ve buz parçalarından oluşur (bak. Küçük Geze­gen). Satürn’ün çevresinde dolanan bu “uy-ducuklar”ın sayısı buz ve toz taneciklerinden daha azdır ve bunların kütleçekimi etkisiyle daha küçük parçacıklar bir arada tutulur, halkalar dağılmaz. Bu nedenledir ki, bu uyducuklara genellikle “çoban” denir. Bazı bilginler halkaların Satürn ile birlikte aynı buluttan, bu bulutun yoğunlaşması sıra­sında oluştuklarını, ama bunların gezegene çok yakın olmaları nedeniyle tam bir uydu haline gelemediklerini düşünmektedir. Bazı astronomlar ise bu halkaların oluşan bir uydunun Satürn’ün çekimiyle sürüklenerek parçalanması sonucunda ortaya çıkan kalıntı­ları olduğunu sanmaktadır.

Satürn’ün Uyduları

Satürn’ün çevresinde dolanan en az 21 uydusu vardır. En küçüğünün çapı 80 km kadardır. En büyükleri olan Titan’ın çapı ise yaklaşık 5.100 kilometredir. Titan, Merkür gezegenin­den daha büyüktür ve Güneş sisteminde atmosferi olan tek uydudur. Atmosferi temel olarak azottan, bir miktar da metan ve siyanürden oluşur. Titan’ın yüzeyinin tümüy­le ya da bir bölümüyle sıvı metan deniziy-le kaplı olduğu sanılmaktadır. Titan’ın Sa­türn’ün merkezinden ortalama uzaklığı 1.200.000 kilometredir ve gezegenin çevresin­deki dolanma süresi 16 gündür. Satürn’ün bütün öbür uydularının gövdeleri buzlarla kaplıdır ve bunların çoğu meteoritlerin (gök­taşlarının) çarpmasıyla açılmış kraterlerin iz­leriyle doludur. En dışta kalan uydu olan Phoebe, öbürlerine göre ters yönde dolanır.

Değerlendirmek ister misiniz?

0 points
Upvote Downvote

Ateşten Zarar Görmeyen Canlı “Semender”

Orta Anadolu’nun İncisi ” Nevşehir “