Çocuk Edebiyatı Yapanlar

çöcuk edebiyatı

Türkiye’de Çocuk Edebiyatı

Bütün dünyada olduğu gibi Türkiye’de de ço­cuk edebiyatı başlangıçta özgün bir nitelik ta­şımıyordu. Osmanlı döneminde eğitim-öğre-tim kitapları dışında çocuklar için özel olarak yazılmış edebiyat yapıtları olduğu söylene­mez. Okumayı yazmayı öğrenmiş bir çocu­ğun, ne kendi dünyasını ne de büyüklerin ya­şadığı dünyayı algılamasına yardımcı olacak yapıtlar yoktu.

  1. yüzyıl ortalanna kadar çocuklar ders kitapları dışında sadece din büyüklerinin ya­şamını ve savaşlarını anlatan kitapları okur­lardı. Kerem ile Aslı, Kör oğlu, Âşık Garip, Ferhad ile Şirin, Arzu ile Kamber gibi halk öykülerine duyulan ilgi, çocukların da bu tür öyküleri dinleyip öğrenmelerine yol açmıştır. Sözlü halk edebiyatı geleneği bu dönemde masal, öykü ve bilmecelerle sürdürülüyordu.

Gerçek anlamda çocuk edebiyatına yönel­me Tanzimat döneminde, batılı yazarlardan yapılan çevirilerle başlar. Bunlar arasında tarihçi Ahmed Lutfi’nin Daniel Defoe’dah çe­virdiği Hikâye-i Robinson (1864), Mdhmut Nedim’in Johathan Swift’ten çevirdiği Guliver Nam Müellifin Seyahatnamesi (1872), Apmed İhsan Tokgöz’ün Jules Verne’den çevirdiği Gizli Ada (1889), Seksen Günde Devr-i M/em (1889), İki Sene Mekteb Tatili (189Ş) ve Mihver-i Arz (1891), Mehmed Emin’injgene Jules Verne’den çevirdiği Merkez-i Arâa Se­yahat (1885) ve Beş Hafta Balon ile Seyahat (1888) özellikle anılmaya değer kitaplardj. Bu dönemde Şinasi, Recaizâde Mahmud Ejkrem ve Ahmed Midhat Efendi’nin La Fonfaine’ den ya da daha başka şair ve yazarlardan ko­şuk ve düzyazı biçiminde yaptıkları çeviriler de çocuk edebiyatının temelini oluşturan ça­lışmalar arasında anılabilir. Kayserili Doktor Mehmed Rüşdü’nün yazdığı yazılmış masal ve öykülere de yer vermesi bakımından önemlidir. Bu dö­nemde ayrıca Manastırlı Mehmed Rifat’ın Hi-kâyât-ı Müntehabe başlığı altında derlediği, 1873-98 yılları arasında 15 kez basılan, hayvan ve bitkileri konu alan kitabından da söz et­mek gerekir. Yazar bu küçük kitabında döne­mine göre yalın bir dil kullanmış, çocuklara okuma alışkanlığı aşılamak yanında, birtakım bilgiler ve ahlaksal değerler kazandırmaya özen göstermiştir.

İkinci Meşrutiyet’i (1908) izleyen yıllarda yeni okullar açılmış, öğretmen yetiştiren ku­rumlara önem verilmeye başlanmıştır. O yıl­larda İbrahim Alâaddin (Gövsa) Çocuk Şiirle­ri (1911), Ali Ulvi (Elöve) Çocuklarımıza Ne-şideler’i (1912) yayımladılar. Tevfik Fikret ço­cuklar için yazdığı Şermin (1914) adlı şiir kita­bında onlara çalışkanlık, yurt sevgisi ve özveri gibi erdemleri öğütledi. Sade bir dille yazan Ömer Seyfettin’in konusunu tarihten alan öy­küleri de yaşadığı dönemde çocuklardan ilgi görmüş, bu ilgi daha sonraki kuşaklarda da sürmüştür. Bu dönemde Ziya Gökalp’in koşuk ve düzyazı masallarının bir araya getirildi­ği Kızıl Elma (1914), Yeni Hayat (1918), Ala Geyik ve Altın Işık (1923) adlı kitaplarını da anmak gerekir. Çocuk şiirleri açısından verimliymiş gibi görünen bu yıllarda yazılan şiir­ler oldukça kuru, düşündürecek yerde eğil­meyi amaçlayan türdendi.

Cumhuriyetin ilanından sonra 1928’de Latin harflerinin kabulüyle birlikte yeni harfleri kısa yoldan öğretme kaygısıyla çocuklara yö­nelik yayınların arttığı görüldü.

Bu yıllarda Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu‘nca yayımlanmış olan çeviri ve uyarlama çocuk kitapları dikkati çeker. Bu kitapların büyük bir bölümü Sabiha Zekeriya (Serte) tarafından hazırlanmıştır. Bu yıllarda Süley­man Tevfik’in (Özzorluoğlu) “Türk Masalla­rı” ve “Şark Masalları” adlı iki ayrı dizi olarak yayımladığı küçük kitaplar da çocukların sa? verek okuduğu ürünler arasındaydı. Mahmut Yesari‘nin çocuklar için yazdığı küçük oyurj-lar, Peyami Safa ve Aka Gündüz’ün çocuk kitaplan da bu dönemde yayımlandı. Mahmıut Yesari’nin Bağrıyanık Ömer (1930), Huriye Baha Öniz’in Köprüaltı Çocukları (1930; 1962), İskender Fahrettin Sertelli’nin Tahtları Deviren Çocuk (1936), Cahit Uçuk’un Türk İkizleri (1937) Cumhuriyet döneminin ilk ço­cuk romanları arasında anılır. Tarihsel romanlarıyla çocuklara da seslenen Ziya Kozanoğlu’nun günümüzde de okunan Kızıl Tuğ (1923), Atlı Han (1924), Türk Kor­sanları (1926), Şeydi Ali Reis (1927), Gültekin (1928), Kolsuz Kahraman (1930) ve Fatih Fe­neri (1949) gibi yapıtları bu dönemde yayım­landı.

Cumhuriyet dönemi şairlerinden M. Faruk Gürtunca Çocuklar ve Şiir Kitabı (1928) ve Anadolu (1939), Yusuf Ziya Ortaç Kuş Cıvıl­tıları (1938), Hasan Ali Yücel Sizin İçin (1938), Halide Nusret Zorlutuna Yurdumun Dört Bucağı (1950) adlı kitaplarıyla çocuklara seslendiler. Bu dönemde çocuklar için şiirler yazan şairler arasında İlhami Bekir Tez, Şük­rü Enis Regü, İ. Hakkı Sunat, M. Necati Ön-gay ve İ. Hakkı Talaş da özellikle anılmalıdır. Orhan Veli Kanık’ın başarılı çevirisiyle ço­cukların bugün de severek okuduğu La Fontaine’in Masalları (1948; 1989) ile Nasreddin Hoca Hikâyeleri (1949; 1989) şiir alanında sö­zü edilmesi gereken çalışmalardandır.

Eflâtun Cem Güney’in halktan derlediği masalları şiirsel bir anlatımla yeniden yaza­rak yayımlaması, çocuk edebiyatımıza başka bir soluk katmıştır. Yapıtları arasında Dertli Kaval (1947), En Güzel Türk Masalları (1948), Bir Varmış Bir Yokmuş (1956), Evvel Zaman İçinde (1957) ve Gökten Üç Elma Düştü’yü (1965) sayabiliriz.

1960’larda çocuklara yönelik şiir, öykü, roman ve masal kitaplarında sayısal artış olduğu gibi, nitelik yönünden de olumlu değişmeler görülür. Doğan Kardeş Yayınları’nın 1964’te bir “Çocuk Romanı” yarışması açması ve Mehmed Şeyda’nın Bir Gün Büyüyeceksin (1956), Vâlâ Nurettin ve Nihal Karamağralf nın Korkusuz Murat (1966) ve Talip Apayjdın’ m Toprağa Basınca (1966) adlı romanları­nın ilk üç sırayı alması bu olumlu değişimin göstergesi sayılır.

Nâzım Hikmet ise çocuk masallarına gün­lük gerçekler açısından yaklaşarak, gelenek­sel kaderci anlayışa karşı dirençli ve yapıcı bir soluk getirdi. Sevdalı Bulut‘taki (1968) şii^ ta­dı veren bu masallar birçok dile çevrildi, oyunlaştınldı ve filmi yapıldı.

1970’lerde yayınevlerinin çeşitli yarışmalar açmaları, içerik kadar resim, kâğıt ve yaş düzeyi gözetme bakımından da özen gösterilmiş çocuk kitapları yayımlamaya başlamaları ço­cukları kitap okumaya, yazarları da yeni ya­pıtlar vermeye özendirdi. Birleşmiş Millefler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’nün (UNES­CO) 1979 yılını “Dünya Çocuk Yılı” ilan et­mesi yayınların artmasında etkili oldu. Kültür Bakanlığı yayınları arasında çıkan Kırlan­gıcın Kanat Vurusu (1978) adlı şiir derleme­sinde ilk kez, bugüne kadar ders kitaplarında yer verilmeyen Nâzım Hikmet, Can Yücel, Nihat Behram, Gülten Akın gibi şairlerimizin şiirleri yayımlandı. Bu dönemin yayınlarında, çocuğun bağımsız kişiliğinin vurgulanmasın­dan çok, onun toplum içindeki yeri vurgulan­mış, toplum sorunlarına ilgisinin çekilmjesi amaçlanmış, döneme damgasını vuran top­lumsal olaylar çocuk kitaplarına da yansımıştır.

1960’lardan sonra dünya çocuk edebiyatı­nın bu döneme kadar çevrilmemiş önemli ya­pıtları da Türkçe’ye çevrildi. Çocuklar böyle­ce bu alanda yapıt vermiş ünlü yazarlarla ta­nışmış oldular. Özellikle İranlı yazarlardan Samed Beh rengi‘nin (1938-68) 1975’ten sonra dilimize çevrilen Bir Şeftali Bin Şeftali, Küçük Kara Balık gibi öyküleri, toplumumuza uzpk olmayan kişileri, çevreleri ve sorunları djle getirdiği için çocukların çok sevdiği kitaplar arasında yer aldı (bak. behrengi, Samed).

Sinema ve tiyatroyu, bu sanatların “dilini çözerek öğreten Özdemir Nutku’nun Zey­nep’in Tiyatro Kitabı (1983) ve Seçil Büker’in Zeynep’in Sinema Kitabı (1987) ise, çocukla­rın dünyasına girerek onları sevecenlikle me­raklandıran ve bilgilendiren kitaplardır.

Ülkelere Göre Dünya Edebiyatı

İNGİLTERE Çocuk EDEBİYATI

Danimarkalı Andersen’in ve Grimm Kardeşler’in masalları İngilizce’ye çevrildi.

Çocuklara ahlak dersi verilmesinden yana olmayan Lewis Carroll 1865’te, bugün de ününü koruyan Alis Harikalar Diyarında”^ (Alice’s Adventures in Wonderland) yazdı. Bu daha önce yayımlananlara hiç benzemeyen bir kitaptı. Alis’in iksir içip tavşan deliğinden geçerelc indiği yer, konuşan hayvanların ve akıl almaz serüvenlerin yaşandığı çılgın bir dünyadır (bak. Carroll, Lewis).

Alis Harikalar Diyarında ile onun devamı niteliğindeki Tüsımlı Ayna (Through the Looking-Glass; 1871) çocukları eğitmek için değil, eğlendirmek için yazılan ilk kitaplardı.

Anna Sewell’in 1877’de yazıp dilimize Siyah İnci olarak çevrilen Black Beauty’si bugüne kadar yazılmış hayvan öykülerinin en güzelle­rinden biridir .

19. yüzyılın ikinci yarısında konular büyük bir çeşitlilik kazandı. Uzak ülkelerde ya da yüzyıllar öncesinde geçmiş serüvenlerin yanı sıra, uzak bir gelecekte gerçekleşeceği tasar­lanan serüven kitapları yayımlanmaya başlan­dı. Robert Louis Stevenson’un Define Adası (Treasure Island; 1881) bunların en sürükleyi­c ilerindcndir. Rudyard Kipling’in çocuklar için yazdığı Orman Çocuğu‘nda (The Jungle Book; 1894) Movvgli adlı bir çocuğun balta girmemiş ormanlardaki yabanıl hayvanlar i rasında geçen yaşamı anlatılır. Oscar Wilde‘ in Mutlu Prens‘i (The Happy Prince; 1888) bugün de değerini koruyan çocuk kitapladandır. 1904’te James Matthew Barrie büyümek istemeyen çocuk Peter Pan‘ı yarattı, eter Pan ilk önce oyun olarak sergilendikten sonra 1911’de öykü olarak da yayımlandı .

Frances Eliza Burnett I. Dünya Savaşı’ndan kısa bir süre önce, Türkçe’de Gizli Bahçe adıyla yayımlanmış olan The Secret Garden‘ı (1909) yazdı. Kitap huysuz ve şımarık iki ço­cuğun gizemli bir bahçede mutlu ve sağlıklı bir kişiliğe kavuşmalarının eğlendirici ve coş­kulu serüvenidir. 20. yüzyılın ilk yarısında yazılan çocuk kentlerin blok apartmanlarında ya da kenar mahallelerde geçer.
kitaplarının kahramanları artık sadece kırsal alanda yaşayan ya da denizlerde başlarından olmadık olaylar geçen çocuklar değil, büyük mahallelerinde yaşayan sıradan çocuklardı.

Çağdaş peri masallarının en güzellerinden biri de Pamela Lyndon Travers’in Mary Poppins‘idir (1934). Bir ailenin çocuklarına bakmak üzere doğu rüzgârıyla gelen iyi yü­rekli ve yetenekli Mary Poppins, bundan bir yıl sonra rüzgârın yön değiştirmesiyle geri döner. Merdivenlerden kayarak inmek ve şemsiyesiyle uçmak gibi olağanüstü becerileri vardır.

Kuzey Amerika  Çocuk Edebiyatı

Adventures of Huckleberry Finn; 1884), Joel Cıandler Harris’in Uncle Remus’u (“Remus Amca“) gibi, köleliği konu almıştı. Louisa May Alcott 1869’da Küçük Kadınlara {Little Women) yayımladı. Bu kitap sevgi ve daya­nışmanın esin verici bir örneğiydi.İngiltere ile karşılaştırıldığında ABD’de ço­cuk edebiyatı oldukça zayıf kalır. ABD’nin İngilizce konuşulan kuzey kesiminde yaşayan çocuklar uzunca bir süre Avrupa’dan getirti­len kitaplara bağımlı kaldılar. 19. yüzyılın başlarında, Washington Irving çocukların çok sevdiği bir öykü olan “Rip Van Winkle“ı (1819-20) yazdı. Harriet Beecher Stovve Tom Amca’nın Kulübesi’ni {Uncle Tom’s Cabin; 1852) büyükleri düşünerek yazmıştı, oysa yıllarca çocukların en çok ilgi duyduğu kitap­lardan biri oldu ve pek çok dile çevrildi. Mark Twain’in iki tanınmış öyküsü Tom Sawyer’in Maceraları {The Adventures of Tom Sawyer; 1876) ve Hakılberi Finin Maceraları da Lyman Frank Baum’un Sihirbaz Oz {The Wonderful Wizard of Oz; 1900) adlı yapıtı, evini bulmak için yola çıkan küçük Dorothy, korkuluk, teneke adam ve korkak aslan gibi kahramanlarıyla çocukların sevgilisi oldu. Sön yıllarda yazılan kitaplarda ise yoksulluk, bölünmüş aileler, ırk ayrımcılığı, büyüklerin ikiyüzlülüğü, içki bağımlılığı, cinsellik, ölüm gibi sorunlar işlenmeye başlandı.

Kanada’da hayvan yaşamına ilişkin öykü­lerden başka, çocukların gerek okulda, gerek yaşamın başka alanlarında başlarından geçen olayları dile getiren öyküler büyük ilgi gördü.

 

Fransa Çocuk Edebiyatı

Jean de La Fontaine’in fablları ile Fene-lon’un XIV. Louis’nin oğlunun eğitimi için yazdığı Aventures de Telemaque (1699; “Te-lemakhos’un Başından Geçenler”) sayılmazsa, Fransız çocuk edebiyatının Charles Perrault’ nun duru bir dille anlattığı peri masallarıyla bişladığı söylenebilir. Contes de ma mere

Almanya Çocuk EDEBİYATI

VOye (1698; “Peri Masalları“) adlı bu kitap “Külkedisi“, “Kırmızı Şapkalı Kız“, “MaVi Sakal”, “Uyuyan Güzel” ve “Çizmeli Kedi” gibi hepinizin çok iyi bildiği ünlü çocuk öykü­lerini içeriyordu. 18. yüzyılda Jean-Jacques Rousseau Emil (1762) adlı yapıtında, çocuk eğitiminde öğreticiliğin ağırlık taşıması görü­şünü ileri sürerek, bu alandaki yayınları önemli ölçüde etkiledi. Bu eğilim 19. yüzyılın büyük bir bölümünde etkisini sürdürürken, Mme de Segur’un torunları için yazdığı Bir Eşeğin Hatıraları (les memoires d’une âne; 1860) gibi romanlar çocuk edebiyatına duygu­sal bir boyut ve canlılık kazandırdı. Bu döne­min en önemli yazan ise “bilimkurgunun  babası” sayılan Jules Verne‘dir (bak. Verne, Jules). Ayrıca George Sand, Alphonse Daudeİ ve Alexandre Dumas gibi önemli yazarlar dal çocuk edebiyatına katkıda bulundular. I Fransız çocuk edebiyatı 20. yüzyılda parlak bir döneme girdi. Andre Maurois’nın Şişko\ larla Sıskalar\ (Patapoufs et Filifiers) ile An­toine de Saint-Exupery’nin Küçük Prensli (le Petit Prince; 1943) bu dönemin sevilen çocuk kitapları arasındadır. 20. yüzyılda çocuk ya­yınları arasında çizgi romanlar da tartışmasız bir yer tutmaktadır. Örneğin Herge’nin 1929’da çıkmaya başlayan TenterTı ile Goscinny’ nin Asteriks‘i (1959) ve Red Kit gibi diziler çocuklarca çok sevilen ve izlenen çizgi roman­lardır.

    1. Dünya Savaşı öncesi ve sırasında durak- j layan Alman çocuk edebiyatı, 1945’ten günü-‘! müze kadar çok önemli bir gelişme göstermiş­tir. Bugün çocuğun bağımsız kişiliğine verilen önem ve çocuk kurumlarının vardığı ileri dü4 zey bakımından Almanya dünyanın en önde gelen ülkelerinden biridir. Çağdaş Alman ya-# zarlarından Erich Kâstner çocukların dünya-; sını ciddiye alan, mizah yollu anlatımıyla çok sayıda çocuk kitabı yazmış bir yazardır. Toplu yapıtları 1959’da Gesammelte Schriften adıyla yayımlandı. Bunların içinden Noktacık ile Aniyüzyılda gerçekleşen Reform hareketi, Almanya’da tüm alanları etkilediği gibi, ço­cuk edebiyatını da etkiledi. Böylece çocukla­ra yönelik yapıtlarda öğretici ve dinsel ilkeler öne çıktı. Daha sonra Aydınlanma Çağı’ndan başlayarak, çocuğun bağımsız bir kişiliği ol­ması gerektiği vurgulandı. İngiliz yazar Dan-iel Defoe’nun Robinson Crusoe adlı yapıtını Rousseau öğretisi paralelinde uyarlayan Joa-chim Heinrich Campe’nin Genç Robenson’u (Robinson der Jüngere; 1779) bu yeni akımın en önemli ürünlerinden biriydi. 19. yüzyılın başlarında ise Romantizm Akımı’nın (bak. romantizm) etkisine giren çocuk edebiyatın­da, giderek Almanya’nın zengin halk ede-] biyatı kaynaklarına ilgi duyulmaya başlandı. Peri masalı alanında en önemli adlar olan ve Grimm Kardeşler (bak. Grimm Kardeşler) j olarak tanınan Jacob Ludwig Cari ve Wilhelm j Carl’ın 1812-15 arasında derledikleri masallar j arasında Türkçe’ye de çevrilen Hansel ve Gre-tel, Rapunzel, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler ] ve Parmak Çocuk gibi ünlü masallar vardır.ton, Uçan Sınıf, Palavracı Baron gibi birçok öykü Türkçe’ye çevrildi.

    İskandinav Ülkeleri Çocuk Edebiyatı

    İsveç, Norveç ve Danimarka’da çocuk edebiya­tı zenginlik ve yaratıcılık bakımından dün­ya ülkeleri içinde ön sıralardadır. İsveç’ te köklü bir çocuk tiyatrosu geleneği vardır. Gerçek bir İsveç ulusal çocuk edebiyatı, daha i 1751-53 yıllarında Kont Cari Tessin‘in yazdığı peri masallarıyla başladı. Ne var ki, Reform hareketinden beri sürmekte olan Alman etki­si 19. yüzyıla kadar çocuk edebiyatında da i kendini gösterdi. Bu tarihlerden sonra İsveç’ te peri masalı geleneği yeniden canlandı. Selma Lagerlöf ün Nils Holgersson’un İsveç Ge­zisi (Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige; 1906-07) adlı yapıtı, tüm öğretici içe­riğine karşın, çocuklar için bir düş dünyası ya­ratır. Gene bu tarihlerde Laura Fitinghoff un’ Norveç’te çocuk edebiyatı alanında ün kazan­mış bir yazar çıkmamış olmasına karşın, daha 1830’lardan başlayarak özellikle çocuklara yönelik yapıtlar yazıldı. Bunlann en önemlile­ri P. C. Asbj0rnsen ve Jorgen Moe’nun halk masallan derlemeleridir.
    1860’larda yaşanan kıtlığı konu alan ve çocuk klasikleri arasında yer alan Barnenfran Frost-mofjallet (1907; “Yayla Çocukları”) adlı tarihi romanı yayımlandı. 1920’lere kadar öğretici akımın etkisinde kalan İsveç çocuk edebiyatı, 1940’tan sonra birçok yetenekli yazarın fo-manlan ve ressam yazarların resimli romanla-nyla önemli bir gelişme gösterdi. Bu dönem yazarları arasında Pippi Uzunçorap’m {Pippi Lângstrump; 1945) yazan Astrid Lindgrenjive Daniel Doppsko’mm (1959) yazan şair Lennart Hellsing sayılabilir.

    Danimarka’da ise dilimize Andersen Masal­ları adıyla çevrilen ünlü masalların yaz|n Hans Christian Andersen’den sonra {bak. an­dersen, Hans Christian) aynı düzeyde çocuk edebiyatı ürünleri görülmedi ve çoğunlukla Alman yayınlarından çeviri ve uyarlamalarla yetinildi. §

    Rus Çocuk Edebiyatı

    Tarihsel olaylar, SSCB’de çocuk edebiyat 1917 öncesi ve sonrası olmak üzere bıçakla kesilmiş gibi iki döneme ayrılır. Devrim öncesi çocuk edebiyatı, büyük Rus edebiyatı ile karşılaştırılamayacak ölçüde zayıftı. İvan Krilov‘un fablleri, halk edebiyatının zenginliği ya da Tolstoy’un çocuklar için yazmış olduğu öy­küler bu yoksulluğu gidermekten uzaktı. Rus­ya’da çocuk kimliği Avrupa’nın öteki ülkele­rinden de geç tanındığı için, çocuk edebiyatı­na yönelik çalışmalar ancak Ekim 1917 Devrimi’nden sonra, çocuğa verilen önemle birlikte gelişti. Güzel resimli çocuk kitaplan çok ucıuz fiyatlarla çocuklara ulaştı. Genç beyinlerin beslenmesi için konular özenle seçilerek işlen­di. Çocuk edebiyatının gelişmesinde dünyaca ünlü yazar Maksim Gorki’nin önemli etkisi oldu. Çocuk öykülerinin, yeni kültürü yarata­cak özgür düşünceli sanatçılann kaleminden çıkması gerektiğini vurgulayan Gorki, bu öy­külerin çocuğun düş gücünü kamçılayıcı ve düşündürücü olması gerektiği üzerinde  oldu. Çocuk kitaplarında eğlendiriciliğin yanı sıra, bilgilendirmeye de önem verildi. Çocuk­ların sevdiği yazarlar arasında Yuri Kazakov, Samuel Marşak, Sergey Mihalkov ve Lev Kassil‘i sayabiliriz. 1920-30 arasında masalla­ra gerçekdışı olmaları nedeniyle savaş açılmış­tı. Bugün ise çağdaş çocuk edebiyatı çok çeşit­liliği ile dikkati çekmektedir.

     

    Latin Amerika Çocuk Edebiyatı

    Latin Amerika ülkelerinin çocuk edebiyatı öğretici niteliği ile dikkati çeker. Kilise ile ço­cuğun aile ve okul yaşamı arasındaki yakın ilişki dinsel eğitime öncelik tanınmasına yol açmıştır. Düşsellik ancak 1930’larda Brezilya ve Meksika çocuk edebiyatlarında belirmeye başlamış, gerçekçi bir yaklaşımla birlikte kah­ramanlık öğesi de çocuk edebiyatına girmiş­tir. Halk edebiyatı kaynaklan çok önemli bir esin kaynağı oluştururken, daha çok İspanyol efsanelerinin etkisi görülmektedir. Küba’da ise devrimden sonra çocuklar için sömürge ve devrim tarihini konu alan öyküler yazılmış; sosyalist ahlak ve davranış örneklerinin be­nimsenmesini hedef alan bir yayın politikası izlenmiştir. Arjantin’de birtakım yerel halk öyküleri ve goşo adı verilen sığır çobanlarının yaşamlarına ilişkin öyküler çocuk edebiyatın­da önemli bir yer tutar.

 

Batı ile Uzakdoğu arasında çocuk edebiyatı alanındaki gelişmelerde büyük bir fark vardır. Yeni Gine gibi bazı yerlerde henüz sözlüede-biyat geleneği aşılamamıştır. Hindistan,Fili­pinler, Sri Lanka ve İran gibi başka ülkelerin birçoğunda, batıda yayımlanan çocuk kitapla­rını taklit etme eğilimi görülürse de, özgün nitelikte yapıtlar da yayımlanmaktadır.

 

DÜNYA ÇOCUK EDEBİYATINDAN SEÇMELER

ALCOTT, Louisa May. Küçük Kadınlar (Little Women;

1868); Küçük Erkekler (Little Men; 1871); Jo’nun

Çocukları (Jo’s Boys; 1886). ANDERSEN,   Hans  Christian.  Andersen Masalları

(1835).

AYME, Marcel. Kuğuların Türküsü; Suluboya Kutuları; Nuh’un Gemisi; Yağmur Yağdıran Kedi; Dala Tüneyen Kedinin Masattan (les Contes du Chat per­ene; 1939).

AYTMATOV,   Cengiz.   Kopar  Zincirlerini Gülsarı

(1966); Beyaz Gemi (1970). BALLANTYNE, Robert Michael. Mercan Adası (The

Coral Island; 1858). BARRIE, James Matthew. Peter Pan (1904). BAUM, Lyman Frank. Sihirbaz Oz (The Wonderful

Vfizard of Oz; 1900). BEHRENGİ, Samed. Küçük Kara Balık (1975)

BRÖNTE, Charlotte. İane Ey re (1847). BURNETT, Frances Eliza. Küçük Lord (Liftle L

Fauntleroy; 1886); Küçük Prenses (The Little

cess; 1905); Gizli Bahçe (The Secret Garden; 190$) CAMPE, Joachim Henrich. Genç Robenson (Robinsonder Jüngere; 1779). CARROL, Lewis. Alis Harikalar Diyarında (Adventures in Wonderland; 1865); 

(Through the Looking-Glass; 1871). CERVANTES. Don Kişot (Don Çuijote; 1605). COLLODI, Carlo. Pinokyo (Pinocchio; 1880). ÇEHOV, Anton. Marangozun Köpeği (1975). DAUDET, Alphonse. Değirmenimden Mektuplar (Le\

de mon moulin; 1869). DE AMICIS, Edmondo. Çocuk Kalbi (Cuore; 18 DEFOE, Daniel. Robinson Crusoe (1719-20). DICKENS, Charles. Oliver Twist (1838); Noel Şarkta (A

Christmas Carol; 1843); David Copperfield (1849

50); Büyük Umutlar (Great Expectations; 1851) DODGE, Elizabeth. Gümüş Patenler (Hans Brinky or

the Silver Skates; 1865). DUMAS, Alexandre. Üç Silahjörler (les Trois Mo

taires; 1844); Monte Kristo (le Comte de

Cristo; 1845); Siyah Lale (la Tulipe noire; 1 GORKİ, Maksim. Danko’nun Yüreği (1977). GOSCINNY, Rene. Küçük Pıtırcık; Pıtırcık Tı

Bizim Sınıf ve Evdekiler; Bizim Sınıfın Oyu

UILLOT, Rene. Beyaz Yele (Riders of the Wind; 1953).

RGE. Tenten (Tintin; 1929). EYERDAHL,. Thor. Kon-Tiki (1950). î KARAALİÇEV, Angel. Küçük İzo Mizo (1975); Ülkele­rin En Güzeli (1978). KASTNER, Erich. Hayvanlar Toplantısı (Die Konferenz

der Tiere; 1949). KINGSLEY, Charles. Su Bebekleri (The Water Babies; 1863).

KIPLING, Rudyard. Orman Çocuğu (The Jungle Book; 1894); Korkusuz Kaptanlar (Captains Courageous; 1897).

KNIGHT, Eric. Lassi-Yuvaya Dönüş (Lassie Come Home; 1940).

LA FONTAINE, Jean de. La Fontaine Masalları (les Fables; 1668).

LAGERLÖF, Selma. Nils Holgersson’un İsveç Gezisi (Mis Holgerssons underbara resa genom Sverige; 1906-07).

LINDGREN, Astrid. Pippi Uzunçorap (Pippi Lângstrump; 1945); Pippi Issız Köşkte; Uzunçorap Korsan; Pippi Cincin Adasında.

MALOT, Hector. Kimsesiz Çocuk (Sans famille; 1878).

MAUROIS, Andre. Şişkolarla Sıskalar (Patapoufs et Filifiers).

 

 

 

MOLNAR, Ferenc. Pal Sokağı Çocukları (A Pâl-utcai fiûk; 1907).

NESBIT, Edith. Define Peşinde (The Story of the

Treasure Seekers; 1899); Beş Küçük Afacan (Five

Children and It; 1902). PORTER, Eleanor H. Pollyanna (1913). SAINT-EXUPERY, Antoine de. Küçük Prens  (le Petit

Prince; 1943). SCOTT, VValter. Kara Şövalye (Ivanhoe; 1819). SEWELL, Anna. Siyah İnci (Black Beauty; 1877). SPYRI, Johanna. Heidi (1880-81). STEVENSON, Robert Louis. Define Adası (Treasure Island; 1883).

STOVVE, Harriet Beecher. Tom Amca’nın Kulübesi

(Uncle Tom’s Cabin; 1852). SWIFT, Jonathan. Güliver’in Gezileri (Gulliver’s Travels;1726).

TOLSTOY, Lev. Küçük Şeytan (1978).

TWAIN, Mark. Tom Satvyer’in Maceraları (The Adven-tures of Tom Satvyer; 1876); Küçük Prens ve Sokak Çocuğu (The Prince and the Pauper; 1881); Hakıl-beri Fin’in Maceraları (The Adventures of Huckle-berry Finn; 1884).

VERNE, Jules. Balonla Beş Hafta (Cinq Semaines en ballon; 1863); Dünyanın Merkezine Seyahat (Voyage au centre de la Terre; 1864); Aya Seyahat (De la Terre â la Lune; 1865); Ayın Etrafında (Autour de la Lune; 1870); Deniz Altında 20.000 Fersah (Vingt Mille Lieues sous les mers; 1870); Kürkler Memleketi (Au pay s des fourrures; 1873); Seksen Günde Devrialem (le Tour du monde en quatre-vingts jours; 1873); Esrarlı Ada (l’île myste-rieuse; 1875); Onbeş Yaşında Bir Kaptan (Une capitaine de çuinze ans; 1878).

WELLS, H.G. Görünmeyen Adam (The Invisible Man; 1897).

WILDE, Oscar. Mutlu Prens (The Happy Prince; 1888).

 

 

YAKIN DONEM TURK ÇOCUK EDEBİYATINDAN SEÇMELER

AKBAL, Oktay. İki Çocuk (1979). AKİZ, Sadun. Taşbeni (1984).

APaYDIN, Talip. Toprağa Basınca (1966); Çalgıcı Recep (1973); Yangin (1981); Elif Kızın Elleri (1981); Dağdaki Kaynak (1982); O Güzel İnsanlar (1983); Merdiven (1985). ATILGAN, Yusuf. Ekmek Elden Süt Memeden (1981). 1 AŞAK, Selmin. Selimin Horozu (1981). BAŞARAN, Mehmet. Kuş Dili (1968); Armutlu Tarla l   (1979); Boyalı Irmak (1979); Yağmur Gelini (1979); i   Söğütler Ses Verince (1981). BAYKURT, Fakir. Ağaç Dede (1964); Sümüklü Hanım (1964); Sakarca (1980); Topal Arkadaş (1980); Sarı Köpek (1980); Yandım Ali (1982); Barış Çöreği (1986).

 

HRAM, Nihat. Göğsü Kınalı Serçe (1976); Kuyruğu Zilli Tilki (1979). BEKTAŞ, Cengiz. Koca Rıza (1981). BULUT, Abdulkadir. Üveyikler Göçerken (1981); Kah-

1, veci Güzeli (1983). BULUT, Süleyman. Kar Tanesi (1980); Sarıtay (1980);

V Aloş Emeğin Resmini Çiziyor (1980). BÜKER, Seçil. Zeynep’in Sinema Kitabı (1987). CEYHUN, Demirtaş. Savaş ve Küçük Barış (1979);

I  Adanın Kuşu (1980). CİLGA, Abbas. Yusufçuk (1974); Kim Sevmez Uğur f Böceklerini (1977); Tombik ile Bilek (1979); Atma­calar Ağladı (1980); Şaşar Ali (1982); Masa Üstün-k deki Kavga (1983); Yaramazlar Kuyusu (1983); t Küçük Gezgin (1986). DAĞLARCA, Fazıl Hüsnü. Açıl Susam Açıl (1970); Arkaüstü (1974); Kuş Ayak (1976); Balina ile \, Mandalina (1977); Yaramaz Sözcükler (1979); Şe-h ker Yiyen Resimler (1980); Yazıları Seven Ayı (1980); Güneşi Doğduran (1981).

DİLMEN, Güngör. Kuyruklu Masallar (1979); A^eW Orman (1982).
DAYIOGLU, Gülten. Leylek Karda Kaldı (1979); ¥Ur-dumu Özledim (1983); Suna’nın Serçeleri (19W); Dünya Çocukların Olsa (1984); Ben Büyüyünce (1984); Akıllı Pireler (1984); Ölümsüz Ece (19fe); Dört Kardeştiler (1986); Fadiş (1986).

DURBAŞ, Refik. Denizler Sincabı (1979; 1989); / Kanadı Kartal (1982).

ERHAT, Azra. Traya Masalları (1981).

ERTUĞRÜL, Feyzullah.o .Çocuklarından Aralar

  • .

EVLİYA ÇELEBİ. Yedi İklim Dört Bucak (1^0;derleyen Refik Durbaş). GEDİK, Türkân. Yasam Kavgası (1980). GEZEN, Müjdat. Kuzucuk (1979). GÜLER, Mehmet. Okul Bir Türküdür (1980). GÜNEY, Eflâtun Cem. Dertli Kaval (1947); Bir Var&ış

Bir Yokmuş (1956); Evvel Zaman içinde (1957);

Gökten Üç Elma Düştü (1965). GÜNEY, Yılmaz. Oğluma Hikâyeler (1979). GÜRPINAR,  Hüseyin Rahmi.   Çocukluk Günküm(1979).

HALIKARNAS BALIKÇISI. Hoşbulduk Selim Dede

  • .

HASAN HÜSEYİN. Ormanın Öcü (1981 >.

İLGAZ, Afet. Değişen Sevgiler (1976); Annem! Annem! (1980); Çocuklar da Savaştı (1981).

İLGAZ, Rıfat. Halime Kaptan (1972); Kumdan Betona (1976); Bacaksız Sigara Kaçakçısı (1980); Bacaksız Okulda (1980); Bacaksız Paralı Atlet (1981); Ba­caksız Kamyon Sürücüsü (1983); Cankurtaran Yıl­maz (1983); Küçükçekmece Okyanusu (1983).

İHMAL AMCA. Güneşe Vurgun Çocuk (1980); Şeytan Uçurtması (1982); Boyalı Kırlangıç; Eşek Eşekken.

İZGÜ, Muzaffer. Deve Tellal, Pire Berber İken (1977) Bülbül Düdük (1980); Güldüren Uçurtma (1983) Ekmek Parası (1983); Ali’nin Bisikleti (1984) Makasçının Oğlu (1985); Şehit Osman (1985) Yumurtadan Çıkan Öğretmen (1985).

K., Tarık Dursun. Gel Zaman Git Zaman (1983).

KAFTANCIOGLU, Ümit. Kekeme Tavşan (1974); Altın Ekin (1979); Dört Boynuzlu Koç (1979); Çizmele­rim Keçeden (1980); Hınzır Paşa (1980); Çoban Geçmez (1980); Kan Kardeşim Dorutay (1980); Şülgür Deresi (1981).

KARAY, Refik Halit. Üç Mumlu Şamdan (1981).

KIYAFET^ Hasan. Bizim Fabrika (1980).

KOZANOGLU, Abdullah Ziya. Kızıl Tuğ (1923); Atlı Han (1924); Türk Korsanları (1926); Şeydi Ali Reis (1927); Gültekin (1928); Kolsuz Kahraman (1930); Fatih Feneri (1949).

KÖKLÜGİLLER, Ahmet. Gılgamış (1984). MERCAN, Hasan. Unutulmayan Günler (1979). MERT, Necati. Bir Bir Değilken (1979). ,\ NÂZIM HİKMET. Sevdalı Bulut (1968); Yasamaya Da ir

(1976); Yel Üfürdü Su Götürdü (1977); Güzd

Günler Göreceğiz (1980). NESİN, Aziz. Pırtlatan Bal (1980); Borçlu Olduklarımı*

(1980); Bu Yurdu Bize Verenler (1988); Anı i

Dikilen Sinek (1988). NUTKU, Özdemir. Zeynep’in Tiyatro Kitabı (1983). ; ORAL, Tan. Sansür (1977); İki Minik Kentli. ORHAN KEMAL. Arslan Tomson (1976). OTYAM, Fikret. Can Arkadaş (1979). ÖNER, Çetin. Mavi Kuşu Gören Var mı? (1979 \

Binboğa’dan Gelen Çocuk (1980); Gülibik (1983 \ ÖNGÖREN, Vasıf. Masalın Aslı (1979). ÖZ, Erdal. Alçacıktan Kar Yağar (1985). ÖZGENTÜRK, Işıl. Dünyaya Masallar (1979); Kuş S:

Yana Öter? (1979); Mavi Karaca (1981); Hayı t

Okulu (1982). ÖZKAN, Hakkı. Keloğlan Masalları (1979). ÖZYALÇINER, Adnan. Sabırtaşı Çatladı (1980); Garip

Nasıl Okuyacak? (1980); Ölümsüzleşen Bah&

(1980); Kırmızı Çini Kâse (1981). g PÜSKÜLLÜOĞLU, Ali.  Kırlangıcın  Kanat VuruS

(1978); Anadolu Efsaneleri (1984). SABAHATTİN ALİ. Arabalar Beş Kuruşa; Sırça Köşk

(1986).

SARIYÜCE, Hasan Lâtif. Anadolu Masalları (1983);

Babasını Arayan Çocuk (1983). SELİMOĞLU, Zeyyad. Martılar Adası (1979); Yavru

Kayık (1980).

SERTELLİ, İskender Fahrettin. Tahtları Deviren Çocuk.

SEVİM, Vahibe. Beyaz Pelerinli Kız (1976).

ŞEYDA, Mehmet. Bir Gün Büyüyeceksin (1956); Çiko­lata (1976); Şeytan Çekiçleri (1978); Düşleme Oyu­nu (1979); Bastıbacak Ermiş (1984); Beyaz Duvar (.1984); Çocuktan Korkan Efeler (1985).

SOYOZ, Haslet. Küçümen (1979).

SÖNMEZ, Tekin. Sevginin Düş Masalı (1979).

ŞAHİN, Osman. Kıraleli (1979).

TAMER, Ülkü. Pullar Savaşı (1975); Tele Yunus (1979); Gün Işığı Hoşça Kal (1980).

TAŞKIN, Mümtaz Zeki. Uykucu Mahmut (1979).

TEZ, İlhami Bekir. Çocuk Şiirleri (1927).

TOKMAKÇIOĞLU, Erdoğan. Türk Masalları (1986); Çocuk Oyunları (1988).

TOY, Erol. Fareler Cumhuriyeti (1979).

UÇUK, Cahit. Türk ikizleri:

URAL, Yalvaç. Sincap (1978; İsmail Gülgeç’le); Kula-ğımdaki Küçük Çan (1979); Müzik Satan Çocuklar

  • ; Bir Gök Dalusu Güvercin {1979); Korkulu Bir Gün (1980); Gözü Boynuz Ûeİzi Yaldız (1982).

UYAROĞLU, İsmail. Bir Liranın İki Günü (1979);

‘ Çocuk ve Şiir (1979); Gül Sağanağı (1979). UYSAL, Ahmet. Yaban Kedisi (.1979). VALÂ NURETTİN ve KARAMAGRALI, Nihal. Korfcu

suz Murat (1966). YAŞAR KEMAL. Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal

Karıncalar (1987). YESARİ, Mahmut. Bağrı Yanık Ömer (1930). YILDIZ, Bekir. Arılar Ordusu (1979); Ölümsüz Kavak

  • .

YİĞİT, Hasan. Çırak Ali (1980). YÜCEL, Hasan Ali. Sizin İçin (1938)

Değerlendirmek ister misiniz?

0 points
Upvote Downvote

Çin Hanedanlıkları Bilinmeyen Hikayesi ” Shang ve Zhou Hanedanları “

Tedavisi Basit ” Konuşma Bozuklukları “