ASALAK AYIKLAYICI BALIKLAR

ASALAK AYIKLAYICI BALIKLAR.

Birçok hayvan gibi balıklar da asalakların saldırısına uğrayabilir. Çoğu kez bit gibi küçük canlılar derilerine, pullarına ya da solungaçlarına yapışarak balıkların eti ve kanıyla beslenir. Asalak ayıklayıcı balıkların görevi, adlarından da anlaşılacağı gibi bu asalakları temizlemektir. Bu küçük balıklar daha büyük balıkların sırtında yüzerek dış asalakları, ölü deri parça­larını ve pulları, yaralardaki pislikleri büyük bir ustalıkla ayıklayıp yerler. Hatta bazı asalak ayıklayıcılann balığın ağzına ve solun­gaç boşluklarına girerek buralardaki küçük zararlıları temizlemesi de olağandır.
Bilim adamları, asalakların konağı olan büyük balıkların kendilerini küçük balıklara temizletmek üzere belli yerlerde sıraya girdik­lerini anlatan öykülere uzun zaman inanmak is mediler. Ama 1940’larda çekilen ayrıntılı bir belgesel film bu öykülerin doğru olduğunu gösterdi. O günden beri de bu konuda pek çok bilimsel araştırma yapıldı.
Asalak ayıklayıcı balıkların büyük bölümü tropik denizlerde, özellikle mercan kayalıkla­rının çevresinde yaşar. Bunların çoğu canlı renklerle bezenmiş küçük ve ince yapılı balıklardır. Örneğin lapinagillerin birçok türü büyük balıkların asalaklarını ayıklayarak beslenme alışkanlığındadır. Ayrı­ca bazı berber balığı ve melek balığı türleri de asalak ayıklayıcı olarak tanınır. Tatlı su balıklan arasında çok yaygın olmayan bu davranış, Asya denizlerinde yaşayan bir sihlid türünde (Eutroplus maculatus) gözlenmiştir.

Sualtında çekilen filmlerde, asalaklarını te­mizletmek isteyen balıkların tıpkı bir berber dükkânının ya da bir temizlik istasyonunun önünde kuyruğa giren müşteriler gibi bazı yerlerde toplandıkları açıkça görülüyordu. Balıkları bu “temizlik istasyonu’na çeken şey, büyük olasılıkla asalak ayıklayıcmın yaşadığı bir oyuğun yakınındaki renkli bir mer­can kolonisi ya da bir deniz şakayığıdır. Asa­lak ayıklayıcılar da bir yandan baş aşağı dans ederek ya da kuyruklarının üstünde dik durup sallanarak “müşteri çekmeye” çalışırlar.

Büyük balıklar bu gösteriyi ilgiyle izleyerek sıranın kendilerine gelmesini sabırla bekler­ler. Bunlardan bazıları derinlerde yaşayan balıklardır ve yalnızca temizlenmek için sığ sulara yüzmüşlerdir. Bazıları da sürüden bir süre için ayrılarak temizlenmeyi bekleyen sığ su balıklarıdır. Asalakların konağı olan balık genellikle temizlikçi balıktan çok daha büyük­tür ve onu kolayca yiyebilir. Ama, tam tersine, asalak ayıklayıcının rahatça çalışabil­mesi için yüzgeçlerini uzatıp ağzını ve solun­gaç kapaklarını açarak hareketsiz durur.

Asalak ayıklayıcı, büyük balığın çevresinde yavaş yavaş dolanarak cımbıza benzeyen ince ağzı ve keskin dişleriyle istenmeyen maddele­ri koparır. İşini bitirdiğinde, asalaklarından temizlenen balığın yerini sıradaki bir başka balık alır. Bazen çok iri balıkları temizlemek için birkaç asalak ayıklayıcı aynı anda çalış­maya koyulur.

Asalak ayıklayıcı balıklar iki yönleriyle bilim adamlarının ilgisini çeker. Birincisi bü­yük balıklarla aralarındaki ilginç ilişkidir; bu ilişkiden her ikisi de yararlanır. Kendini temizleten büyük balık asalaklarından ve üstündeki öbür yabancı maddelerden kurtu­lurken, asalak ayıklayıcı balık da yiyecek gereksinimini en kolay yoldan karşılamış olur. İki canlının da yararına olan bu ilişkiye ortak yaşama denir.

Asalak ayıklayıcı balıkların biyoloji açısın­dan ilginç olan ikinci yönü, aralarında akraba­lık ilişkisi olmamasına karşın çoğunun birbiri­ne benzemesidir. Aynı yaşama ve beslenme biçimini sürdüren bu balıklar sonunda birbir­lerine benzeyecek biçimde evrim geçirmişler­dir. Bu olay “daralan evrim“in ilginç bir örneğidir.

Bazı balıklar da avlarına yaklaşmak için asalak ayıklayıcı balıkları taklit ederler. Ör­neğin temizlikçi lapinalardan Labroides dimidiatus‘a çok benzeyen kılıç dişli horozbina (Aspidontus taeniatus), görünüşüne aldanıp temizlenmeyi bekleyen büyük balıkların so­lungaçlarından parçalar koparıp kaçar.

Değerlendirmek ister misiniz?

0 points
Upvote Downvote

Köpekler ve İnsanlar

Aşil ‘in Hikayesi , Truva savaşı